Gimnastyka lecznicza w działalności zakładów gimnastycznych na ziemiach polskich przed 1914 r. / Healing gymnastics in activity of gymnastic units on Polish land before 1914

Sławomir Jandziś, Ewa Puszczałowska-Lizis, Marek Kiljański

FP 2014; 14(1); 74-84

Streszczenie
Początek zorganizowanych form gimnastyki leczniczej w Polsce związany jest z powstaniem zakładów gimnastycznych. Pierwsze tego rodzaju placówki powstały w Warszawie – Zakład Gimnastyczny Teodora Matthesa (1831), Krakowie – Szkoła Gimnastyczna Ludwika Bierkowskiego (1837), Poznaniu – Zakład Gimnastyczny Teofila Mateckiego (1840) oraz we Lwowie – Zakład Organopatyczny Teodora Bakody’ego (1856). W oparciu o wymienione zakłady ukształtowały się w Warszawie, Krakowie, Poznaniu i Lwowie pierwsze cztery ośrodki rozwoju gimnastyki leczniczej na ziemiach polskich. Działalność zakładów gimnastycznych miała znaczący wkład w późniejszy rozwój fizjoterapii i rehabilitacji medycznej w Polsce. Początkowo w zakładach stosowano gimnastykę leczniczą opartą na wzorach niemieckich, a w kolejnych latach wprowadzono szwedzki system gimnastyki P. H. Linga i metodę mechanoterapii G. Zandera. Właścicielami dziewiętnastowiecznych zakładów gimnastycznych w Polsce byli lekarze i pierwsi specjaliści w dziedzinie leczenia ruchem spoza świata lekarskiego – prekursorzy współczesnych fizjoterapeutów. W okresie tym powstały również pierwsze szkoły kształcące fizjoterapeutów w naszym kraju.

Słowa kluczowe:
zakłady gimnastyczne, historia rehabilitacji, gimnastyka lecznicza, fizjoterapia


Abstract

The beginning of organised forms of the healing gymnastics in Poland is connected with the formation of gymnastic units. The first institutions of that kind were formed in Warsaw – Matthesa Teodor Gymnastic Plant (1831), Cracow – Ludwik Bierkowski Gymnastic School (1837), Poznań – Teofil Matecki Gymnastic Plant (1840) and in Lvov – Organopatical Plant of Teodor Bakody (1856). On the base of listed units in Warsaw, Cracow, Poznań and Lvov were formed four first centres of the development of the healing gymnastics on Polish land. Activity of gymnastic units had a significant influence into the more late development of physiotherapy and the medical rehabilitation in Poland. At first healing gymnastics based on German patterns was applied in the plants, and in consecutive years was implemented a Swedish system of the gymnastics of P. H. Ling and method of the mechanotherapy of G. Zandera. The owners of 19th-century gymnastic plants In Poland were doctors and the first specialists in the field of the treatment with the move from outside of the medical world – precursors of contemporary physiotherapists. In this period were also formed the first schools educating physiotherapists in our country.

Key words:
gymnastic plants, history of the rehabilitation, healing gymnastics, physiotherapy

Pobierz/Download Pobierz artykuł w j. angielskim/Download an English version