Gimnastyka lecznicza w działalności zakładów gimnastycznych na ziemiach polskich przed 1914 r. / Healing gymnastics in activity of gymnastic units on Polish land before 1914

Sławomir Jandziś, Ewa Puszczałowska-Lizis, Marek Kiljański

FP 2014; 14(1); 74-84

Streszczenie
Początek zorganizowanych form gimnastyki leczniczej w Polsce związany jest z powstaniem zakładów gimnastycznych. Pierwsze tego rodzaju placówki powstały w Warszawie – Zakład Gimnastyczny Teodora Matthesa (1831), Krakowie – Szkoła Gimnastyczna Ludwika Bierkowskiego (1837), Poznaniu – Zakład Gimnastyczny Teofila Mateckiego (1840) oraz we Lwowie – Zakład Organopatyczny Teodora Bakody’ego (1856). W oparciu o wymienione zakłady ukształtowały się w Warszawie, Krakowie, Poznaniu i Lwowie pierwsze cztery ośrodki rozwoju gimnastyki leczniczej na ziemiach polskich. Działalność zakładów gimnastycznych miała znaczący wkład w późniejszy rozwój fizjoterapii i rehabilitacji medycznej w Polsce. Początkowo w zakładach stosowano gimnastykę leczniczą opartą na wzorach niemieckich, a w kolejnych latach wprowadzono szwedzki system gimnastyki P. H. Linga i metodę mechanoterapii G. Zandera. Właścicielami dziewiętnastowiecznych zakładów gimnastycznych w Polsce byli lekarze i pierwsi specjaliści w dziedzinie leczenia ruchem spoza świata lekarskiego – prekursorzy współczesnych fizjoterapeutów. W okresie tym powstały również pierwsze szkoły kształcące fizjoterapeutów w naszym kraju.

Słowa kluczowe:
zakłady gimnastyczne, historia rehabilitacji, gimnastyka lecznicza, fizjoterapia


Abstract

The beginning of organised forms of the healing gymnastics in Poland is connected with the formation of gymnastic units. The first institutions of that kind were formed in Warsaw – Matthesa Teodor Gymnastic Plant (1831), Cracow – Ludwik Bierkowski Gymnastic School (1837), Poznań – Teofil Matecki Gymnastic Plant (1840) and in Lvov – Organopatical Plant of Teodor Bakody (1856). On the base of listed units in Warsaw, Cracow, Poznań and Lvov were formed four first centres of the development of the healing gymnastics on Polish land. Activity of gymnastic units had a significant influence into the more late development of physiotherapy and the medical rehabilitation in Poland. At first healing gymnastics based on German patterns was applied in the plants, and in consecutive years was implemented a Swedish system of the gymnastics of P. H. Ling and method of the mechanotherapy of G. Zandera. The owners of 19th-century gymnastic plants In Poland were doctors and the first specialists in the field of the treatment with the move from outside of the medical world – precursors of contemporary physiotherapists. In this period were also formed the first schools educating physiotherapists in our country.

Key words:
gymnastic plants, history of the rehabilitation, healing gymnastics, physiotherapy

Pobierz/Download Pobierz artykuł w j. angielskim/Download an English version

Oryginalna metoda przyrodolecznicza doktora Apolinarego Tarnawskiego stosowana w Zakładzie w Kosowie w latach 1893-1939 / The original naturopathy treatment method practiced by doctor Apollinary Tarnawski in Kosovo during the period 1893-1939

Sławomir Jandziś, Andżelika Pleśniak, Stanisław Zaborniak,
Marek Kiljański

FP 2015; 15(1); 74-80

Streszczenie
Artykuł powstał w wyniku analizy materiałów źródłowych, które stanowiły m.in.: akta uzdrowisk galicyjskich, informacje pochodzące z przewodników, broszurek reklamowych, prasy codziennej i medycznej doby galicyjskiej. Celem opracowania było przedstawienie oryginalnej metody przyrodoleczniczej dr. Apolinarego Tarnawskiego, którą w/w stosował w latach 1893-1939 we własnym zakładzie w Kosowie Huculskim. Zarówno metoda oraz jej źródła stanowią oryginalne opracowanie, z którego mogą korzystać zainteresowani problemem ewolucji fizjoterapii i medycyny fizykalnej.
System leczniczy dr. A. Tarnawskiego opierał się na stosowaniu ruchu na świeżym powietrzu w postaci gimnastyki (szczególnie oddechowej), pieszych wycieczek, sportów oraz pracy fizycznej w ogrodzie. Uzupełnieniem wspomnianej terapii były zabiegi wodne oparte na metodzie Kneippa, inhalacje, kuracje pitne, a także kąpiele słoneczne i powietrzne. Nie mniej ważnym czynnikiem leczniczym była jarska dieta, a nawet głodówka. W lecznicy obowiązywał zakaz używania papierosów, alkoholu, a leki stosowano jedynie w szczególnych przypadkach. Przewodnią ideą metody dr. A. Tarnawskiego było nie tylko leczenie, ale także edukacja społeczeństwa w zakresie prowadzenia zdrowego i higienicznego trybu życia. Metoda dr. A. Tarnawskiego cieszyła się ogromną popularnością w Polsce i ściągała do Zakładu wiele wybitnych postaci: artystów, pisarzy, profesorów, dziennikarzy a nawet duchowieństwo.
Dr A. Tarnawski na podstawie własnej wiedzy, założeń ideologicznych, doświadczeń wyniesionych z podróży po krajowych i zagranicznych lecznicach opracował oryginalną metodę, dzięki której należy go zaliczyć do prekursorów nowoczesnego przyrodolecznictwa, profilaktyki szkodliwości cywilizacyjnych a także rehabilitacji geriatrycznej w Polsce. Pomimo upływu wielu lat założenia metody nadal nie straciły na aktualności.

Słowa kluczowe:
historia medycyny, fizjoterapia, gimnastyka lecznicza, medycyna fizykalna


Abstract

This article is a result of the analysis of source materials which were, among others, files of Galicia spas, information from tourist guides, advertising brochures, as well as daily and medical publications of the Galician period. The aim of the study was to present the original method of naturopathy applied by dr Apollinary Tarnavski in the years 1893-1939 in his own clinic in Hutsul-Kosovo. Both the method and its foundations are original and can be used by those interested in the problem of the evolution of physiotherapy and physical medicine.
Dr A. Tarnavski’s healing system was based on the use of outdoor activity in the form of gymnastics (especially respiratory), hiking, sports and physical work in the garden. This therapy was supplemented by water treatments based on the Kneipp method, inhalation, drinking procedures, as well as sun and air bathing. No less important factor was the medicinal vegetarian diet and even starvation. Cigarettes and alcohol were banned in the clinic, and drugs were used only in special cases. The philosophy behind dr A. Tarnawski’s methods was not only treatment, but also teaching the people to lead a healthy and hygienic lifestyle. Dr A. Tarnavski’s method was enormously popular in Poland and drew to his clinic many eminent personalities, such as artists, writers, professors, journalists and even the clergy.
Based on his experience, ideological assumptions, the knowledge gained from his trips to the national and international clinics, dr A. Tarnavski developed an original method due to which he should be perceived as the precursor of modern naturopathy, he is also the precursor in the prevention of civilization hazards and geriatric rehabilitation in Poland. Despite the passing of many years, his methods are still valid.

Key words:
history of medicine, physiotherapy, healing gymnastics, physical medicine

Pobierz/Download Pobierz artykuł w j. angielskim/Download an English version

Analiza potencjalnych czynników ryzyka syndromu wypalenia zawodowego u fizjoterapeutów / The Analysis of Potential Risks Factors for Professional Burnout Syndrome in Physiotherapists

Ewa Puszczałowska-Lizis, Monika Niebieszczańska, Sławomir Jandziś, Marek Kiljański

FP 2015; 15(2); 68-80

Streszczenie
Cel pracy. Wypalenie zawodowe, określane jako psychiczne i emocjonalne wyczerpanie, charakteryzuje się utratą energii, zaangażowania w pracę, brakiem planów do realizacji na przyszłość. Celem pracy była analiza potencjalnych czynników warunkujących wypalenie zawodowe fizjoterapeutów.
Materiał i metody. Badaniami objęto 102 fizjoterapeutów zatrudnionych w placówkach leczniczych na terenie województwa podkarpackiego. Narzędzie badawcze stanowił Kwestionariusz Wypalenia Zawodowego Christiny Maslach według polskiej adaptacji Pasikowskiego. Obliczono podstawowe miary statystyki opisowej. Do oceny różnic w przeciętnym poziomie cechy liczbowej w więcej niż dwóch populacjach zastosowano analizę wariancji ANOVA Kruskala-Wallisa. W przypadku stwierdzenia statystycznie istotnych różnic wykonano test post-hoc porównań wielokrotnych. Do oceny różnic w przeciętnym poziomie cechy liczbowej w dwóch populacjach zastosowano test U Manna-Whitney’a.
Wyniki. Stwierdzono istotnie wyższe wartości ogólnego wskaźnika wypalenia zawodowego u fizjoterapeutów w wieku 35-40 lat (p=0,0078), aktywnych zawodowo ponad 10 lat (p=0,0026) i nie podejmujących aktywności fizycznej pozazawodowej (p=0,0004). Wartości wskaźnika określającego poziom satysfakcji zawodowej były istotnie niższe u fizjoterapeutów nie uczestniczących w kształceniu podyplomowym (p=0,0388).
Wnioski. Istnieje potrzeba podejmowania działań ukierunkowanych na wsparcie emocjonalne pracowników i pomoc w rozwiązywaniu problemów. Należy zachęcać fizjoterapeutów do systematycznego podnoszenia kwalifikacji oraz propagować zasadę dbałości o własną kondycję psychofizyczną poprzez podejmowanie aktywności fizycznej pozazawodowej.

Słowa kluczowe:
wyczerpanie emocjonalne, depersonalizacja, satysfakcja zawodowa,  fizjoterapeuci


Abstract

Aim. Burnout, defined as mental and emotional exhaustion, is characterized by the loss of energy, commitment to work and the lack of plans for  the future. The aim of the study was to analyze the potential determinants of professional burnout in the physiotherapists.
Material and methods. The study included 102 physiotherapists employed at the health-care centers in Podkarpacie Region. The research tool was a Maslach Burnout Inventory (MBI) adapted in Polish by Pasikowski. Basic measures of descriptive statistics were calculated. Kruskal-Wallis’s ANOVA analysis of variance was applied to evaluate differences in average numerical properties in more than two populations. In case of statistically significant differences were found in several groups, post-hoc test of multiple comparisons was performed. The differences in average numerical properties in two populations test were evaluated by means of Mann-Whitney U test.
Results. A significantly higher overall rate of burnout in the physiotherapists at the age of 35-40 years old was found  (p=0.0078), who were professionally active for over 10 years (p=0.0026), and did not take non-professional physical activity (p=0.0004). The determination of the value of the indicator of job satisfaction was significantly lower in physiotherapists not participating in postgraduate education (p=0.0388).
Conclusions. There is a need to take action aimed at emotional support of the workers and help to solve problems. Physio-therapists should be encouraged to improve systematically their skills and to promote the principle of caring for their physical fitness through physical activity  and activities not connected with their profession.

Key words:
emotional exhaustion, depersonalization, job satisfaction, physiotherapists

Pobierz/Download Pobierz artykuł w j. angielskim/Download an English version

Możliwości zastosowania dynamicznego plastrowania u kobiet po usunięciu węzłów chłonnych z powodu raka gruczołu piersiowego / Possible applications of dynamic taping in women after the removal of lymph nodes because of breast cancer

Anna Lipińska, Magdalena Lipińska-Stańczak, Paweł Macek, Renata Szczepaniak, Sławomir Jandziś, Zbigniew Śliwiński

FP 2015;15(4);16-31

Streszczenie
Wstęp. W Polsce i na świecie rak piersi jest najczęściej występującym nowotworem złośliwym wśród kobiet. Powikłania, występujące po zastosowanej terapii, obniżają jakość życia pacjentek. Jednym z wielu niekorzystnych skutków leczenia raka piersi jest obrzęk limfatyczny. Usunięcie węzłów chłonnych i uszkodzenie naczyń limfatycznych utrudnia transport wysokocząsteczkowych białek, jednocześnie wpływa na wzmożenie ciśnienia koloidoosmotycznego, zatrzymanie wody w przestrzeni międzytkankowej,  utratę napięcia naczyń limfatycznych oraz obniżenie ciśnienia hydrostatycznego. Nie leczony obrzęk limfatyczny wywołuje dolegliwości w postaci nawracających stanów zapalnych skóry, naczyń limfatycznych, co w znacznym stopniu ogranicza sprawność psychofizyczną chorych oraz sprzyja rozwojowi mięsaka limfatycznego kończyny górnej po stronie mastektomii. Jedną z metod leczenia lymphoedemy jest Kinesiology Taping. W Polsce coraz częściej używa się terminu dynamiczne plastrowanie. Zastosowanie tej metody powoduje, że w bezbolesny i naturalny sposób w organizmie pacjenta następują procesy lecznicze.
Cel pracy. Przedstawienie możliwości zastosowania technik limfatycznych dynamicznego plastrowania u kobiet po amputacji piersi oraz ocena wpływu zastosowanych aplikacji na wtórny obrzęk limfatyczny. Cel główny został zweryfikowany poprzez następujące hipotezy badawcze:
1.Aplikacje dynamicznego plastrowania zmniejszają obrzęk limfatyczny u kobiet po mastektomii.
2.Techniki metody Kinesiology Tapingu wpływają na zmianę zakresów ruchów  w stawach kończyny górnej.
Materiał i metody badawcze. Badanie wykonano w Zakładzie Rehabilitacji Świętokrzyskiego Centrum Onkologii w Kielcach. Grupa badana liczyła 73 pacjentki po mastektomii, u których stwierdzono wtórny obrzęk limfatyczny kończyny górnej. Objętość kończyn górnych był mierzony przy użyciu menzury wypełnionej wodą. Pomiary zakresów ruchu w stawach kończyn górnych były wykonywane za pomocą goniometru.                                                                                 Wyniki i wnioski. Analiza uzyskanych wyników wykazuje, że zastosowane aplikacje limfatyczne zmniejszają obrzęk limfatyczny,  zwiększają zakresy ruchu w stawach kończyny górnej po stronie operowanej oraz wspierają procesy lecznicze przyczyniając się do poprawy sprawności fizycznej i jakości życia.

Słowa kluczowe:
rak piersi, obrzęk limfatyczny, dynamiczne plastrowanie, Kinesiology Taping

Abstract
Introduction. In Poland and in the world breast cancer is the most frequent malignancy among women. Complications occurring after the applied therapy lower the quality of patients’ life. One of the many adverse effects of breast cancer treatment is lymphedema. Removal of lymph nodes and damage to lymphatic vessels make the transport of high-molecular proteins difficult, and at the same time, they have an influence on an increase in the colloid-osmotic pressure, water retention in the inter-tissue space, the loss of lymphatic vascular tone and reduction of the hydrostatic pressure. If not treated, lymphedema causes ailments in the form of recurrent inflammatory conditions of the skin, lymphatic vessels, which greatly reduces the patients’ psychophysical efficiency and promotes the development of lymphosarcoma of the upper limb on the side of mastectomy. One of the methods of lymphedema treatment is Kinesiology Taping. In Poland, the term dynamic taping is more and more frequently used. Application of this method causes that healing processes occur in the patient in a painless and natural way.
Aim. To present the possibilities of using lymphatic techniques of dynamic taping in women after mastectomy and to assess the impact of the applications on the secondary lymphedema.  The author decided to verify the main objective through the following research hypotheses:
1.Applications of dynamic taping reduce lymphedema in women after mastectomy.
2.Techniques of the Kinesiology Taping method influence the change of motion ranges in the joints of the upper limb.
Material and research methods. The study was performed in the Department of Rehabilitation of Holycross Cancer Centre in Kielce. The study group consisted of 73 patients after mastectomy diagnosed with secondary lymphedema of the upper limb. The volume of upper limbs was measured with the use of a measuring cylinder filled with water. Measurements of motion ranges in the joints of upper limbs were performed with the use of a goniometer.
Results and conclusions. Analysis of the results shows that the employed lymphatic applications reduce lymphedema, increase the range of motion in the joints of the upper limb on the operated side and promote healing processes, contributing to the improvement of physical efficiency and the quality of life.

Key words:
breast cancer, lymphedema, dynamic taping, Kinesiology Taping

Pobierz/Download Pobierz artykuł w j. angielskim/Download an English version